Son yazılanlar

Bu şuğulün güftesi Arapça kaynaklarda Abdülkadir Geylani'ye ait olarak gösteriliyor.

Güfte de bir iki yer yanlış gelmişe benziyor. O sebeple güfteyi tekrar buraya yazmaya ihtiyaç duydum.

نظرت بعين الفكر في حان حضرتي
حبيباً تجلى للقلوب فحنت

nazartü biayni'l-fikri fî hâni hazretî
habîben tecellâ li'lkulûbi fehanneti

قصيدة نَظَرْتُ بِعَيْنِ الْفِكْرِ فِي حَانِ حَضْرَتِي للشاعر عبد القادر الجيلاني

der-bezm-i dil ez-rûy-i tü sad şem' ber-efrûht
v'în turfe ki ber-rûy-i tü sad-gûne hicâbest

bî-rûy-i dilârâ-yi tü ey şem'-i dil-efrûz
dil raks künân ber-ser-i âteş çü kebâbest

Güfte Hafız'a ait. Gencûr sitesinde bu iki mısra gazele dahil edilmemiş ancak bu iki mısra Sûdi'nin Hafız şerhinde mevcut. Aşağıda görüntüsünü verdiğim divan ise 1864'te Darü't-Tıbâati'l-Amire'de basılan nüshadan.

Notada ''v'în turfe ki ber'' yerine ''v'în turfe ki bed'' okunmuş. Notasını tekrar yazan biri olursa buna dikkat ederse iyi olur.

Güfte Nevres-i Cedid'in

Eğer güftenin bestekarın müdahalesi veya tesiriyle bu şekilde olduğunu varsayacaksak İlya'nın gayrimüslim olduğunu göz önünde bulundurarak değerlendirmeye tabi tutmamız gerek. Çünkü gayrimüslim mekteplerinde Türkçe İlya'dan daha geç bir zamanda başlamıştır. Dolayısıyla İlya'nın şiiri ezberlerken veya ezberledikten sonra yanlış aktarması ihtimal dahilinde, ancak bundan şu halde bu hatanın veya tercihin onun eliyle olduğuna kesin kanaat getiremeyiz herhalde. Fakat benim sözlerin nasıl karışmış olabileceğine dair bir kaç noktada yakaladığım ipucu var. Öncelikle divandaki halini burada nakledeyim:

Hep ehl-i dilde eder tigin âzmûde-i hûn

Güftede şöyle:

Hep öyle olur tîr-i nâz mürde-i hûn

Burada sanki ''tîgin âzmûde'' tabii olarak vezin gereği vasıl yapılarak tî-gi-nâz-mûde olarak okunacak. Bu ibare belki de İlya'nın hafızasında tîr-i nâz olarak kalmıştır. Geriye kalan mûde-i hûn (مودهٔ خون) ile mürde-i hûn (مردهٔ خون) arasında dikkat edersek bir parça benzerlik var. Yani elyazısında vavın gözü iyi belli edilmemişse okuyucu da dikkat etmezse bir anlık sehivle re gibi anlayabilir. Tabi burada benim çözemediğim nokta biri kulaktan duyularak yapılacak bir hatayla biri de okumadan kaynaklanabilecek bir hatanın aynı anda nasıl olabileceği. Bir de ''ehl-i dilde eder'' nasıl olmuş da ''öyle dilde olur'' haline gelmiş buna da bu şekilde açıklama getirmek mümkün değil. Çünkü ne imladaki bir yanlışlık ne de duyumdaki yanlışlık böyle bir değişikliğe zemin hazırlar.

Bu yazıyı buraya kadar yazdıktan sonra şunu farkettim, 11 numaralı olan pdfde sayfanın sonunda مردهٔ خون (mürde-i hûn) yazılmışsa da notanın altında مو-ده-ئى-خو-ن (mû-de-i hû-n) olarak yazıldığı belli oluyor. Yine 12 numaralı pdfde güfte ayrıca yazılmamış fakat nota altında aynı şekilde مو-ده-ئى-خون (mû-de-i hûn) heceleri görülüyor.

https://divanmakam.com/attachments/...ari-biz-biliriz-ilya-sedaraban-v11-pdf.67352/

https://divanmakam.com/attachments/...ari-biz-biliriz-ilya-sedaraban-v12-pdf.74033/

Eski notalarda güftenin birinci mısraıyla da alakalı dikkatimi çeken bir husus var. Sanıyorum ki güftedeki mana kopukluğu yüzünden güfteyi daha manalı kılmak için farklı okuyuşlar ortaya çıkmış. Yani ''Nedir murâd-ı dil-i kûy-i yâri biz biliriz'' mısraı 11 numaralı pdfde ''Nedir murâd-ı dil-i gûy-i yâri biz biliriz'' şeklinde okunması için gef harfi belirtilmiş. 2 numaralı notada ise muhtemelen ''dil-i kûy-i yâr'' terkibi manasız bulunduğundan ''Nedir murâd-ı dili, kûy-i yâri biz biliriz'' şeklinde imla edilmiş. Yine 11 numaralı pdfde''mürde-i hûn'' yerine ''mürde-i hûbân'' terkibi geçiyor. Bu tarz imlaların divandakinden uzaklaşan güfteyi daha manalı kılmak için bir arayış olduğu kanaatindeyim.

Yeri gelmişken bu eserin güftesini buraya not düşeyim çünkü Alaturka Records'un Bahar Faslı kaydında eserin sözleri yanlış okunmuş.

Notalarda heceleri bölebilmek için kelimenin aslında olmayan sesli harfler eklendiğinden yanlış anlaşılmaları engellemek için güfteyi nota imlasından kurtararak sade imlası ve harf çevirisiyle buraya ekliyorum.

آچدى كللر عندليب ايلر فغان
طولدى فيض نوبهار ايله جهان
نشئه‌‌مند اولسون كوكللر هر زمان
قالمسون دللرده اكداردن نشان

Açdı güller andelîb eyler fegân
Doldu feyz-i nevbehâr ile cihân
Neş'emend olsun gönüller her zemân
Kalmasın dillerde ekdârdan nişân

Hacu-yi Kirmani'ye ait gazelin ilk beytinden bestelenen bu eserin sözü bazı mecmualarda da مزن (mezen) yerine مژن yazılmış ve notalarda müjen olarak okunmuş. Fakat iyi ki Lamekan Ensemble'ın çalışmasında o hataya düşülmemiş ve mezen olarak okunmuş. Bir de eserin ismi nağmeye giydirildiği gibi ''Sünbüli sünbüli sünbüli siyeh'' değil de ilk mısraı ''Sünbül-i siyeh ber-semen mezen'' olduğundan bu şekilde kaydedilse daha doğru olur kanaatindeyim.

Güfte olarak kullanılan beyit şu şekilde:

Sünbül-i siyeh ber-semen mezen
Leşker-i Habeş ber-Huten mezen

Aslında beni bu eserin sözlerini araştırmaya sevkeden şey güftenin sözlerindeki mana bakımından kopukluk oldu. Bu haliyle murad-ı dil-i kûy veya mürde-i hun gibi terkipler pek manalı gelmedi ve içime sinmedi benim.

Bence bir şiir güfte olarak kullanılırken bestekarı tarafından bilinçli olarak değişikliğe uğramışsa veyahut zamanla hanendeler tarafından değiştirildiği haliyle şöhret bulmuşsa o esere sonradan bir müdahale gereksiz ve yersiz olur. Ancak öyle sanıyorum bazı güfteler bestekarın veya hanendelerin bilinçli tasarrufları ile değil farklı sebeplerle bozulmaya uğrayabiliyor. Acaba böyle yerlerde güfteyi tashih edebileceğimiz bir divan varken şairin hatırını da gözeterek divandaki halinden istifade etmek daha yerinde olmaz mı?

Bu eserin güftesinin kime ait olduğunu araştırırken Kırımlı Rahmi'nin divanı üzerine yapılmış tezde eserdeki haliyle biraz farklılık arzetse de tesadüf ettim. Güftenin alındığı gazel şöyle:

Sevgi Elmas tarafından hazırlanan teze şuradan erişilebilir:

Ulusal Tez Merkezi | Anasayfa